تأليف ب ) شخصى را كه كتاب به او تقديم شده است « 1 » . حنين بن اسحاق ( 260 - 194 ق ) مقاله‌اى به سريانى دارد و در آن به آثار ديگر جالينوس كه در فهرست جالينوس نيامده اشاره مىكند « 2 » . وى در ضمن همين رساله ارزشمند به بسيارى از ترجمه‌هاى خويش از آثار جالينوس توجّه مىدهد . دانشيان در اين دوره ، بسيارى از كتابها و رساله‌هايى كه از يونانى به سريانى و عربى ترجمه شده از آنِ حنين مىدانند . ابن نديم بر اين باور است كه اين مطلب از خوشبختىهاى حنين است كه هرچه حبيش بن حسن اعسم ، عيسى بن يحيى و ديگران ترجمه كرده‌اند به حنين نسبت داده مىشود . امّا با به دست آمدن اين رساله بسيارى از اين مجهولات روشن مىشود و مترجم اين رساله‌هاى منسوب ، به وضوح و صراحت بيان مىشود . براى مثال حنين در ذيل كتابِ كتابٌ فى العضل مىنويسد : كه حبيش بن الحسن آن را براى محمّد بن موسى به زبان عربى ترجمه كرده است ، همچنين كتاب فى تدبير الملطف فى الذبول از عيسى بن يحيى است . جابر بن حيان بن عبداللَّه كوفى از دانشمندان سدهء دوم هجرى ، مصاحب و شاگرد امام جعفر صادق عليه السلام است . وى براى آثارش در موضوعات كيميا و ديگر علوم فهرست مفصّلى فراهم مىآورد و افزون بر آن ، فهرست موضوعى مختصرى براى نگاشته‌هاى علم كيمياى خود تدوين مىنمايد . ابن نديم اين فهرست را ديده و از آن بهره‌برده است . وى در شرح احوال و آثار جابر مىگويد : محمّد بن اسحاق گويد : جابر در كتاب فهرست خود گويد : پس از اين كتابها ، سى رساله تأليف كردم كه بى نام است و سپس چهار مقاله تأليف كردم كه اينهاست : كتاب الطبيعة الفاعلة الاولى و هىالنار ، كتاب الطبيعة الثانية الجامدة و هى الماء ، كتاب الطبيعة المنفعلة اليابسة و هى الارض ، كتاب الطبيعة الرابعة المنفعلة الرطبة و هى الهواء . . . پس از اين چهار كتاب تأليف كرده‌ام به اين ترتيب كتاب الزهرة ، كتاب السلوة ، كتاب الكامل و كتاب الحيوة . « 3 »

--> ( 1 ) . رساله حنين بن اسحاق در باره آثار ترجمه شده از جالينوس در مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ، 217 . ( 2 ) . همانجا . ( 3 ) . الفهرست 640 - 639 .